پدیده فقر نسبی در شهرهای بزرگ ایران

مصاحبه2

در جامعه ای که عموم افراد آن درگیر فقر هستند هر کس به دیگری نگاه می کند که مانند خودش است اما در شهری مانند تهران یا شیراز و مشهد افراد ثروتمند را می بیند که هر روز ثروت خود را به رخ دیگران می کشند و در واقع روی اعصاب طبقات محروم هستند و نه تنها کمکی به آنها نمی کنند بلکه تاثر آنها را از فقرشان بیشتر می کنند. به این ترتیب است که آسیب هایی مانند کارتن خوابی، فحشا و اعتیاد زیاد می شود.

یک سیستم آلوده اجازه توزیع مناسب ثروت و امکانات در جامعه را نمی دهد

شفقنا: جمعه ۶/۶/۹۴

 شفقنا زندگی- چشم کودک سر چهارراه از هر چه آرزو خالی است. بی حسرت به اتومبیل مدل بالای پشت چراغ قرمز چشم می دوزد تا شاید دستی به جیب برد و گلی بخرد. برای او دیدن این اتومبیل ها و آدم های درون آن اینقدر عادی است که دیگر غبطه ای هم حس نمی کند. همین که از این آدم های با کلاس لقمه نانی به دست آورد کافی است. آنها آنقدر دورند و او آنقدر دیر رسیده که نایی برای حسرت خوردن هم در وجودش نمانده. غم نان این روزها غم بسیاری از مردمان این سرزمین است که با سیاست های اقتصادی گذشته و سقوط ارزش پول، طعم فقر را به خوبی حس کردند. آنها که تا دیروز زندگی متوسطی داشتند امروز برای خرج های ابتدایی زندگی نیز دچار مشکل شده اند. هرچند فقر معانی متفاوتی برای هر فرد می تواند داشته باشد اما سخت شدن زندگی و افزایش فاصله طبقاتی در سال های اخیر موضوعی است که بارها از سوی اقتصاددانان و جامعه شناسان مورد تاکید قرار گرفته است.

دکتر سعید معیدفر جامعه شناس در گفت وگو با خبرنگار شفقنا زندگی با اشاره به نظریات جامعه شناسی که نیاز اقتصادی را یکی از نیازهای اساسی و اولیه فرد می داند، گفت: بدون تامین نیازهای اقتصادی اساسی، جامعه نمی تواند به حوزه نیازهای دیگر معطوف شود. در آموزه های دینی ما نیز نیازهای اقتصادی بارها مورد تاکید قرار گرفته است. روایاتی مانند اگر فقر از دری بیاید دین از در دیگر خارج می شود و فقر و کفر قرین هم است نشان از توجه دین و مذهب به نیازهای اقتصادی مردم دارد.

نقش تعیین کننده اقتصاد در ساختار اجتماعی

وی با بیان اینکه براین اساس اقتصاد می تواند نقشی تعیین کننده در ساختار اجتماعی داشته باشد، اظهار داشت: پدیده های اجتماعی می  تواند تحت تاثیر اقتصاد قرار گیرد زیرا نهادهای اقتصادی از مهمترین نهادهای جامعه هستند و بر مبنای نیازهای مادی است که دیگر نیازهای نیز به چرخش در می آیند.

این استاد دانشگاه شغل را یکی از مهمترین مبانی تعاملات اجتماعی ذکر کرد و افزود: داشتن شغل به معنای داشتن جایگاه و نقش در جامعه است. بدون شغل فرد استقلال ندارد، نمی تواند تشکیل خانواده دهد و برای تامین معیشت خود دچار مشکل خواهد شد. دراین شرایط فرد منزوی می شود و در پی آن آسیب های دیگری متوجه فرد و اجتماع خواهد شد.

وی با بیان اینکه فرد بیکار علاوه بر عدم تامین زندگی خود و خانواده احساس مسوولیت اجتماعی نخواهد داشت، خاطرنشان کرد: در واقع چنین فردی از آنجا که جامعه حتی برای او یک شغل در نظر نگرفته و جایگاه او را به رسمیت نشناخته است حاضر به انجام کاری برای منفعت جامعه نیست و ممکن است به جای اینکه موثر باشد حتی زیان آور نیز باشد.

آسیب های اجتماعی دامنگیر افراد بیکار

این جامعه شناس به آسیب های اجتماعی که ممکن است دامنگیر افراد بیکار شود اشاره کرد و افزود: تحقیقات نشان می دهد تعادل روحی و روانی فرد بیکار به هم می ریزد و غریزه ضد اجتماعی پیدا می کند. چنین فردی احساس می کند از سوی جامعه طرد شده و ممکن است درگیر آسیب هایی مانند اعتیاد، خشونت و دزدی نیز شود.

وی با بیان اینکه علاوه بر بیکاری، کمی درآمد نیز باید به عنوان یکی دیگر از پارامترهای مهم در افزایش آسیب های اجتماعی باید در نظر گرفت، اضافه کرد: زمانی که نابرابری زیاد است و  فرد به دلیل فقدان درآمد لازم تحت فشار خانواده و اطرافیان قرار دارد و با آنها مقایسه می شود، ممکن است برای جبران کسری درآمد به شیوه های نادرست اقتصادی دست بزند. به گونه ای که شاهدین صرفنظر از کسانی که به صورت تفننی درگیر سرقت و زورگیری می شوند کسانی هم به شیوه ها و دلایل دیگر این کارها را می کنند.

پدیده فقر نسبی در شهرهای بزرگ ایران

معیدفر تفاوت ها و شکاف های عمیق اقتصادی و اجتماعی را یکی از مهمترین پارامترهای تاثیرگذار بر افزایش جرم و آسیب های اجتماعی ذکر کرد و گفت: در جامعه ای که فقر مطلق حاکم است و عموم افراد مشکلات اقتصادی دارند الزاما شاهد درگیری آنها در آسیب های اجتماعی نیستیم. زیرا همه افراد دچار مشکل برای تامین نیازهای اولیه خود هستند. در واقع بین فقر و آسیب های اجتماعی رابطه ای نمی بینیم.

وی فقر نسبی را دلیلی بر افزایش آسیب های اجتماعی دانست و افزود: در شهرهایی مانند تهران یا سایر شهرهای بزرگ کشور فقر نسبی وجود دارد. در این شهرها در مقایسه با مناطق محروم ثروت و رفاه وجود دارد اما آسیب های اجتماعی نیز بیشتر است زیرا این امکانات به صورت عادلانه تقسیم نشده و اختلافات طبقاتی زیاد است. افرادی که ثروت زیادی دارند و از طریق خانه، اتومبیل، لباس و تزیینات این ثروت را به رخ می کشند در مقابل افرادی که از حداقل های معیشتی محرومند و در حاشیه شهرها زندگی می کنند و تمول دیگران را می بینند.

وی با بیان اینکه این شکاف های عظیم است که آسیب زا می شود، اظهار داشت: در جامعه ای که عموم افراد آن درگیر فقر هستند هر کس به دیگری نگاه می کند که مانند خودش است اما در شهری مانند تهران یا شیراز و مشهد افراد ثروتمند را می بیند که هر روز ثروت خود را به رخ دیگران می کشند و در واقع روی اعصاب طبقات محروم هستند و نه تنها کمکی به آنها نمی کنند بلکه تاثر آنها را از فقرشان بیشتر می کنند. به این ترتیب است که آسیب هایی مانند کارتن خوابی، فحشا و اعتیاد زیاد می شود.

اقتصاد ناسالم عده ای را یک شبه پولدار و عده ای را به خاک سیاه می نشاند

این استاد دانشگاه این شکاف های عمیق اقتصادی و اجتماعی را ناشی از اقتصاد ناسالم ذکر کرد و گفت: این اقتصاد ناسالم است که عده ای را یک شبه پولدار می کند و عده ای را به خاک سیاه می نشاند.

وی با بیان اینکه کشور ما در دهه اخیر با کمبود پول و امکانات روبرو نبود، خاطرنشان کرد: آنچه به اختلاف طبقاتی دامن زد توزیع نامناسب و ناعادلانه ثروت بود که باعث ایجاد این شکاف های عمیق و در نتیجه بروز آسیب های اجتماعی شد.

بیشترین شکاف های اجتماعی و اقتصاد ناسالم در دولت قبل به وجود آمد

معیدفر با اشاره به ثروت کشور در دولت نهم و دهم تاکید کرد: بیشترین ثروت کشور در دولت نهم و دهم حاصل شد و بیشترین شکاف های اجتماعی و اقتصاد ناسالم نیز در این دولت به وجود آمد. زیرا ما مشکل پول و منابع مالی نداشتیم بلکه نظام اقتصادی سالمی که بتواند جلوی رانت، فساد، قاچاق و پول های کثیف را بگیرد وجود نداشت.

یک سیستم آلوده اجازه توزیع مناسب ثروت و امکانات را در جامعه نمی دهد

وی با بیان اینکه در رده بندی اقتصادهای شفاف دنیا ایران در رده های آخر این لیست به لحاظ شفافیت اقتصاد قرار دارد، ادامه داد: سیستم آلوده اجازه توزیع مناسب ثروت و امکانات را در جامعه نمی دهد و باعث ایجاد شکاف های عمیق می شود.

این جامعه شناس با اشاره به توافق وین و تاثیر آن بر کاهش فقر و نابرابری اقتصادی در جامعه ایران، گفت: بدون داشتن یک اراده قوی برای ایجاد یک نظم سالم اقتصادی و اجتماعی این توافق هم نمی تواند چاره ساز باشد. توافق وین صرفا جلوی برخی تحریم ها را می گیرد و مجددا منابع مالی به کشور وارد می شود اما شبکه پول رسانی در کشور ما مانند شبکه آبرسانی است که آنقدر نشتی دارد که در نهایت چیزی به مصرف کننده واقعی نمی رسد.

فساد دولتی به جا مانده از گذشته و کارکنان بی انگیزه موانع ایجاد اقتصاد سالم

دولت نیاز به یک جهاد اکبر دارد

وی گسترش فساد دولتی در دوره های قبلی و کشتن انگیزه کار و کوشش در کارکنان دولت را دو مانع اصلی بر سر راه ایجاد اقتصاد سالم ذکر و بیان کرد: دولت راه طولانی در پیش دارد تا این بدنه فاسد و بی انگیزه را توانمند کند و برنامه های اقتصادی و اجتماعی را پیش ببرد.

معیدفر با بیان اینکه دکتر روحانی زمانی دولت را به دست گرفت که حجم پول و فساد در رانت خواران فرادولتی بسیار زیاد است، اضافه کرد: در این شرایط و در حالی که حتی برخی نهادها نیز خود درگیر آلودگی هایی از این دست هستند و با یک بدنه مشکل دار بی انگیزه و فاسد که میراث دولت های گذشته است دولت نیاز به یک جهاد اکبر دارد تا با همراهی مردم و حاکمیت این مشکلات را از سر راه بردارد.

وی با بیان اینکه هم اکنون این اراده در کلیت دیده نمی شود، تاکید کرد: مردم نیز در سال های اخیر خانه نشین شدند و از امور این چنینی دور نگه داشته شده اند زیرا عده ای معتقدند مردم به خانه هایشان بروند تا دولت برای آنها تصمیم بگیرد و امور آنها را سروسامان بدهد.

این جامعه شناس تصریح کرد: با این وضعیت دولت نمی تواند فساد را ریشه کن و اقتصاد سالم و پویایی در کشور به وجود آورد مگر با پشتوانه مردمی و همراهی مردم با دولتمردان.

گفت وگو از الیزا ذوالقدر- شفقنا زندگی

http://life.shafaqna.com/FA/27856

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)