بعد از تحریم ها نوبت مبارزه با فسادهاست

گفتگو2

می‌گوید ما نمی‌توانیم حل شدن همه مشکلات اجتماعی و اقتصادی را در گروی توافق هسته‌ای بدانیم، آنهم تا زمانی که رانت‌خواری در کشور جولان می‌دهد

چهارشنبه ۲۴/۴/۹۴

 

طلسم شکسته شد. بالاخره ۱۲ سال سختی به پایان رسید و مذاکرات به سرانجام دلخواه رسید. توافق جامعی که مردم فکر می‌کردند یخ تحریم‌ها را آب می‌کند و شادی را به کشور برمی‌گرداند، بالاخره حاصل شد و الان مردم ایران بسیار خوشحالند. این تصورات و شادی‌ها از سیزدهم فروردین ماه و در لوزان رقم خورد. زمانی که تفاهمنامه هسته‌ای بین ایران و کشورهای ۱+۵ امضا شد و مردم فهمیدند مذاکرت می‌رود که به توافق برسد. با این توافق، «امید» است که در بین مردم به اهتزاز درآمده. بعضی جامعه‌شناسان معتقدند بعد از توافق، مشکلات اقتصاد مردم کمتر خواهد شد و به تبع آن، آسیب‌های اجتماعی هم کاهش خواهد یافت، شادی به میان مردم برمی‌گردد و مردم دوباره نشاط می‌یابند. اما بعضی دیگر از جامعه‌شناسان هم هستند که کلان‌تر به موضوع نگاه می‌کنند و معتقدند حل شدن مشکلات اقتصادی و اجتماعی در ایران به این راحتی‌ها نیست که از قانون «مقدم و تالی» ریاضیات پیروی کند. اساسا وقتی به ایران می‌رسیم، خیلی از قانون‌ها از معنی می‌افتد! «سعید معیدفر» جامعه‌شناس اقتصادی یکی از همین آدم‌هاست که می‌گوید ما نمی‌توانیم حل شدن همه مشکلات اجتماعی و اقتصادی را در گروی توافق هسته‌ای بدانیم، آنهم تا زمانی که رانت‌خواری در کشور جولان می‌دهد.

 

  توافق هسته‌ای چه تاثیری در زندگی مردم دارد؟ اصلا آسیب‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد؟
من به قضیه بدبین هستم.

 

  یعنی چی؟ یعنی فکر می‌کنید اگر توافقی صورت بگیرد باز هم زندگی اجتماعی مردم تغییری نمی‌کند؟ شادی به مردم برمی‌گردد؟
هیچی!
 

چطور؟!
ما چه انتظاری از این توافق داریم؟ عمده هدف این توافق این است که کشور از زیر تحریم‌های سخت اقتصادی بیرون بیاید و مجددا وضعیت اقتصاد کشور از حالت غیرعادی به حالت معمولی در بیاید و بعد از توافق، حداقل یکی از موانع، مشکلات اقتصادی کشورمان برداشته شود. در عین حال هدف این بوده که در عرصه بین‌المللی هم روابطمان با دنیا به ویژه کشورهای مطرح در اروپا و آمریکا بهبود یابد. طی سال‌های گذشته به دلیل مشکلات هسته‌ای که بین ما و کشورهای ۱+۵ وجود داشته، تحریم شده‌ایم که در عرصه بین‌المللی ما را دچار مضیقه‌های فراوانی کرد. نمایندگان کشور ما هم به خصوص در این یکی دوسال اخیر سعی کردند این موانع را بردارند. طبعا بخشی از مشکلات اقتصادی پیش روی ما ممکن است در اثر توافق به تدریج برداشته شود.

 

  خب اینکه خوب است!
بله ولی مشکلات اقتصادی ما عمدتا ناشی از تحریم‌ها نبوده بلکه متاسفانه به دلیل اقتصاد دولتی، رانتی و نفتی، ما به تدریج به جایی رسیدیم که می‌بینید. جایی که تمام منابع عظیم کشور که میلیاردها دلار بوده، نابود شده و هیچ سودی عاید این کشور نشده‌است. بنابراین بخشی از این مشکلات ناشی از تحریم ها وبخش عمده‌ترش ناشی از سوءمدیریت و اقتصاد دولتی و رانتی است. اقتصادی در این سال‌ها در کشور حاکم بوده که عمدتا منافع گروه‌های خاص را تامین کرده نه عموم مردم را. یعنی اگر درآمدی هم بوده عمدتا به جیب گروه‌های خاص رفته. بنابراین اولین گام در حل مسائل اقتصادی، رفع تحریم‌هاست اما گام‌های بزرگ‌تر؛ کنار زدن این حجم از رانت‌خوارانی است که با داشتن موقعیت‌های ویژه و خارج از حوزه نظارت مردم، بر این منابع چنبره زده‌اند و آن را به نفع خودشان استحصال می‌کنند. به نظر من جهاد اکبر این است نه آن یکی.
  

 

یعنی شما می‌گویید در صورتی مشکلات ما حل می‌شود که رانت‌خواری از کشور حذف شود؟
بله. دقیقا همین‌طور است. اگر ما در توافقات به نتیجه برسیم در واقع جهاد اصغر را پیروز شده‌ایم. جهاد اکبر همانی است که می‌تواند مشکلات اقتصادی را حل کند. همانی که جلوی این‌همه نهاد، رانت‌خوار و تشکلاتی را می‌گیرد که منافع عظیم اقتصادی کشور را می‌بلعند و زمینه فعالیت مردم در عرصه‌های اقتصادی را بسته‌اند. این همان جهادی است که معلوم نیست دولت از پسش بربیاید.
 

 

یعنی نمی‌شود گفت اگر این توافق اتفاق بیفتد مشکلات اجتماعی و آسیب‌هایش کم می‌شود؟
نمی‌شود گفت وقتی مشکلات ۱ + ۵ به اضافه یک حل شد، مشکلات فرهنگی، شادی مردم، آسیب‌های اجتماعی و همه اینها حل خواهد شد. این اشتباه است. به این خاطر که ما باید ببینیم تمام همت و سعی دولت جدید در دوسالی که از عمرش می‌گذرد چه بوده؟ چه اندازه در سیاست‌ها، مبنای کارش مردم بوده‌اند، چقدر مردم برایش محل اعراب بوده‌اند. آن‌هم نه فقط در اسم بلکه در رسم. نه اینکه فقط اسم مردم را بگوییم ولیکن در فعالیت‌هایمان نقش و جایگاه آنها را  اصلا نبینیم. من رابطه‌ای بین فعالیت‌های دولت در زمینه هسته‌ای و رابطه دولت با اجتماعات مردم و یا عرصه مختلف زیست مردم نمی‌بینم.
 

 

بسیاری از جامعه‌شناسان در طول این سال‌های تحریم گفته‌اند افزایش آسیب‌های اجتماعی به خاطر افزایش مشکلات اقتصادی است. یعنی اگر قرار باشد مشکلات اقتصادی کشور حل شود، تاثیری در کاهش آسیب‌های اجتماعی نخواهد داشت؟
مشکلات اقتصادی حل شود بخشی از آسیب‌ها کاهش خواهد یافت اما اینکه حل همه مشکلات اجتماعی را وصل کنیم به توافق هسته‌ای کار غلطی است. معلوم هم نیست قرار باشد آن بخش آسیب‌ها هم حل شود. یعنی وقتی منابع و پول‌های بلوکه شده آزاد و تحریم‌ها برداشته شود، معلوم نیست منافعش در جیب مردم برود. ممکن است منافعش در جیب رانت‌خوارها و عواملی که برای خودشان حقانیت و امنیت درست کرده‌اند اما بدون نظارت، اموال دولت را چپاول می‌کنند، برود آن صدها میلیاردی که در دوره دولت‌های نهم و دهم از محل نفت عاید کشور شد کجا رفت؟ ضمن اینکه در آن دوران تحریمی هم وجودنداشت. این‌همه پول به جیب چه کسانی رفت؟ ما که پول داشتیم پس چرا  مصیبت زده شدیم؟ چرا آسیب‌های اجتماعی افزایش پیدا کرد؟ چرا هزارتا  گرفتاری به گرفتاری ما اضافه شد. مگر ما بیشترین درآمد نفت در تاریخ کشورمان را در همان دوره هشت ساله نداشتیم؟ پس این پول‌ها کجا رفت؟ آیا در جیب مردم رفت یا در جیب نهادهایی که هیچ نظارتی رویشان وجود ندارد. دولت ممکن است مشکل بلوکه شدن برخی دارایی‌های کشور را حل کند یا تحریم‌ها را کمتر کند اما اقتصاد فاسدی را که در کشور حاکم است، چطور می‌شود مدیریت کرد؟ اساسا آیا دولت می‌تواند به همان اندازه که جسارت در عرصه بین‌المللی به خرج داده، در عرصه داخلی هم به خرج دهد و جلوی این‌همه مفسده و نشتی‌ای را که در سیستم پولی کشور وجود دارد، بگیرد تا منافع به جیب مردم برود؟ آنقدر منابع مالی کشور به خاطر فسادها و تباهی‌ها نشتی دارد که اساسا هیچ منافعی به سمت مردم نمی‌رود. دولت می‌خواهد برای این بخش از فساد چه کند؟ من تردید دارم که دولت بتواند کاری کند!


   چرا؟
زیرا دولت در شرایطی می‌تواند با این نشتی‌های منابع مالی مبارزه کند که از یک پشتوانه عظیم مردمی برخوردار باشد اما متاسفانه این دولت نتوانسته این پشتوانه را فعال کند. در این دوسال عملا تیر خلاص به مردم خورده زیرا به مردم گفته‌اند در خانه بنشینید تا ما مشکلات را حل کنیم. نمی‌شود بدون پشتوانه مردم از چنین جهاد اکبری پیروز بیرون آمد. جهاد اکبر نیاز به این دارد که ذره ذره سلول‌های این جامعه فعال شوند. من فکر می‌کنم دولت چون فرصت‌های زیادی را برای فعال کردن مردم در این دوسال از دست داده، چنین توانی را برای جهاد به آن بزرگی برای مقابله با رانت‌خواری‌ها و کسانی که با موقعیت‌های به ظاهر رسمی مانع دولت برای تحقق منویات اجتماعی می‌شوند، ندارد.

http://www.etedaal.ir/fa/news/114498

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)