هویت های خرد در خدمت انسجام اجتماعی

یادداشت2

در جامعه ای که از گوناگونی فرهنگ برخوردار است بی شک ایجاد یک انسجام اجتماعی با دشواری هایی همراه خواهد بود. جامعه ایرانی هم از آن دست جامعه هایی است که تکثر فرهنگ به خوبی در آن پدیدار است. حال سوال اینجاست که این تکثر فرهنگی را چگونه می توان در خدمت افزایش انسجام ملی یک جامعه قرار داد.

 

در جامعه ای که از گوناگونی فرهنگ برخوردار است بی شک ایجاد یک انسجام اجتماعی با دشواری هایی همراه خواهد بود. جامعه ایرانی هم از آن دست جامعه هایی است که تکثر فرهنگ به خوبی در آن پدیدار است. حال سوال اینجاست که این تکثر فرهنگی را چگونه می توان در خدمت افزایش انسجام ملی یک جامعه قرار داد. برای پاسخ این سوال به سعید معیدفر رجوع کردیم و شنوای پاسخ های این جامعه شناس بودیم.

شکی نیست که انسجام اجتماعی بهترین و موثرترین پدیده ای است که می تواند در برابر بحران های یک جامعه قد علم کند و رو به روی گسست های اجتماعی و بعضا سیاسی بایستد و جامعه را از چنین بحران هایی رهایی بخشد. در کشورهایی که تجربه تعاملات اجتماعی یا به بیان دیگر همکاری های جمعی رنگ ببازد و کم شود، ممکن است یک اتفاق کوچک یا پیش پا افتاده تبدیل به بحرانی شود که هزینه های بزرگی را به جامعه تحمیل کند و بعضا باعث درگیری و نزاع شود. کشورهای در حال توسعه و جهان سوم عموما با چنین مساله ای دست به گریبان هستند و در ایران هم ازاین دست اتفاقات کم نیست. واقعیت این است که امروز جامعه ایرانی تجربه با هم بودن را از دست داده است و در خوشبینانه ترین حالت می توان گفت که این تجربه سست شده است. اما قبل از اینکه به چرایی این اتفاق بپردازیم ابتدا مقدمه ای را بیان می کنم. یک جامعه از هویت های خرد و کوچک تشکیل شده است: هویت هایی که از خانواده، قوم و قبیله، دین و فرهنگ های گوناگون نشات می گیرد. در گذشته و قبل از ظهور جوامع جدید و کم بودن ارتباطات، افراد یک کشور یا منطقه با هویت های خرد خود جامعه کوچک خود را اداره می کردند و وجود این هویت ها باعث بروز مشکلات و گسست های اجتماعی نبود اما با تشکیل دولت- ملت ها این وضعیت تغییر کرد و هر کشور به دنبال ساخت یک هویت ملی بود. جامعه ایران هم از این قاعده مستثنا نبود. همان طور که همه می دانند جامعه ایرانی، جامعه ای چند فرهنگی است و این به این معناست که در ایران هویت های گوناگونی از هویت های خرد در مناطق مختلف وجود دارند. این شرایط سبب شده است تا برخی به این مساله به عنوان سدی در برابر تشکیل هویت ملی مشترک نگاه کنند و آن را تهدید برای جامعه و امنیت ملی قلمداد کنند. متاسفانه این نگاه در مدیریت اجتماعی ایران بسیار پررنگ است و همین نگاه سبب شده تا برخی به فکر کم رنگ کردن هویت های خرد یا از بین بردن آنها باشند. حقیقت پیش رو این است که هویت های خرد به دلیل ریشه داربودن به راحتی از بین نمی روند و از آنجایی که ریشه در خانواده و هسته هایی دارند که انسان ها از ابتدای هستی خود در آن قرار می گیرند، به راحتی از بین رفتنی نیستند و حتی می توانند مقاومت افراد جامعه را نیز برانگیزند. بنابراین بهترین راه برای اینکه هویت ملی وحدت بخش و انسجام بخش اجتماعی را بتوان تقویت کرد، این است که بین این هویت های خرد و هویت بزرگ تر ملی پلی ایجاد کرد.

در واقع هویت های خرد نه تنها تهدید شمرده نمی شوند بلکه در مواقع بسیاری، با مدیریت صحیح و نگاه فرهنگی می توانند وحدت بخش شوند و موجبات بروز انسجام اجتماعی را فراهم کنند. این هویت های خرد می توانند در شرایط بحرانی فرصتی برای تقویت تعاملات اجتماعی قلمداد شوند و خود را در قالب هویت ملی بروز دهند. سوی دیگر ماجرا اینجاست که انسان امروزی با هویت جدیدتری از هویت ملی رو به روست و آن هویت جهانی است که یکی از لازمه های پدیده دهکده جهانی نیز هست. جامعه ای که نتواند به هویت ملی و انسجام اجتماعی قوی برسد بی شک در این دهکده جهانی هم نمی تواند در تعاملات اجتماعی خود با جهان موفق باشد. بنابراین مدیران یک جامعه باید بدانند برای اینکه در همزیستی با جهان موفق باشند لازم است هویت های خرد را در عین گوناگونی در کنار هم قرار دهند و با پدید آوردن یک انسجام اجتماعی قوی تلاش کنند تا این پیغام را به جهان مخابره کنند که ما هم در کنار سایر هم نوعان مان در این دهکده جهانی حضور داریم و در این مسیر همسفر سایر جهانیان هستیم. فراموش نکنیم بسیاری از جنگ های خونبار جهان ناشی از همین مساله است که بین فرهنگ ها و مذاهب مختلف پلی ایجاد نشده تا افراد مختلف بتوانند از یکدیگر درک درست و منطقی به دست آورند. در عصر مدرن انسان ها باید به گونه ای تربیت شوند تا به یکدیگر احترام بگذارند و همین احترام مبنای هم زیستی مسالمت آمیز و انسجام یک جامعه خواهد شد. تلاش مدیران جامعه باید در این راستا قرار گیرد که هویت های خرد به جای اینکه در مقابل هویت های بزرگ باشند در عرض آن قرار گیرد. رای رسیدن به این هدف بی شک نقش مدیران پر رنگ ترین نقش است و آنها هستند که با روش های صحیح و صواب خود این بستر را ایجاد می کنند.

پژوهشگر اجتماعی*

 

 

روزنامه اعتماد، شماره ۳۲۵۲ به تاریخ ۴/۳/۹۴، صفحه ۱ (صفحه اول)

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)