انقلاب، مالامال از رفتارهای جمعی است

سخنرانی2

می‌گوید امواج انقلاب در لحظات به بارنشستن به قدری قوی بوده که افراد، دیگر به منفعت‌های شخصی از جمله تفاوت‌های ایدئولوژیک نیندیشیده و صرفا یک هدف جمعی را دنبال کرده‌اند.

«سعید معیدفر» چگونگی پیوستن اقلیت‌ها به جریان انقلاب را بررسی می‌کند

دکتر سعید معیدفر، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه علوم‌اجتماعی تهران، چگونگی پیوستن اقلیت‌ها، از جمله اقلیت‌های دینی به انقلاب اسلامی را بررسی کرده است. او می‌گوید امواج انقلاب در لحظات به بارنشستن به قدری قوی بوده که افراد، دیگر به منفعت‌های شخصی از جمله تفاوت‌های ایدئولوژیک نیندیشیده و صرفا یک هدف جمعی را دنبال کرده‌اند.

 

انقلاب۵٧ در ایران یک انقلاب اسلامی بود. به‌لحاظ جامعه‌شناختی چه اتفاقی افتاد که اقلیت‌های دینی هم با انقلاب همراه شدند؟

می‌توان موضوع را این‌جور بیان کرد که وقتی در جامعه‌ای شرایط انقلابی به وجود می‌آید و امواج انقلاب شدت پیدا می‌کند، فضای قوی عاطفی و هیجانی در جامعه به وجود می‌آید که این فضا آنقدر قوی است، مثل جریان بسیار قوی برق که امواج آن تا شعاع بسیار زیادی اثرگذار است. اینجا با اینکه سیمی هم در کار نیست، اما آثار مغناطیسی آن، منطقه بزرگی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. انقلاب هم جریانی بسیار قوی است، مثل جریان برق که با وجود اینکه محملش احتمالا گروه‌های خاصی از جامعه هستند، اما آنقدر انرژی‌ای که به واسطه آن جریان پیدا می‌کند بالاست که محیط اطراف و گروه‌های دیگر را هم تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و بنابراین گروه‌های قومی، طبقاتی، مذهبی و… نیز به آن می‌پیوندند.

 این امواج چطور گسترده شد؟

شاید در مراحل اولیه موج انقلاب، گروه‌های خاصی مثل جوانان انقلابی خیلی پرحرارت بودند و در همان امواج نخست افراد مسن و میانسال خیلی موافق با این جریان نبودند. یا شاید در آن امواج اول بسیاری از طبقات بالای جامعه با این امواج موافق نبودند یا مثلا گروه‌های دیگری هم مثل اقوام و مذاهب، در جهت این جریان نبودند، اما وقتی موج اول جریان پیدا کرد، به‌تدریج انرژی فراوان آن، بقیه گروه‌های اجتماعی را به سمت خودش کشاند. آن اوایل زمانی که ما جوان بودیم بسیاری از والدین با اینکه جوان‌هایشان در تظاهرات‌های انقلابی شرکت کنند، مخالف بودند.

 منظورتان از اوایل دقیقا چه زمانی است؟

این موضوع به ١٩دی۵۶ که اولین جرقه انقلاب زده شده، برمی‌گردد و چهلمش که در تبریز بود و چهلم‌تبریز که به‌طور پیوسته در چندشهر دیگر برگزار شد. آن زمان افرادی که به تظاهرات می‌آمدند عمدتا جوان‌های انقلابی بودند، اما وقتی ١۶شهریور شد و بعد از اقامه آن نماز و فردایش هم واقعه ١٧شهریور اتفاق افتاد و بعد کم‌کم تجمع روز دانش‌آموز در آبان‌ماه ایجاد شد، آن‌موقع به‌قدری امواج قوی‌تر شد که پدر و مادرها، اقوام مختلف و طبقات اجتماعی متعدد به آن پیوستند.

در قرآن هم داریم «اذا جاء نصرالله‌والفتح و رایت الناس یدخلون فی‌دین الله افواجا» یعنی وقتی نصرت الهی آمد مردم فوج‌فوج به آن می‌پیوندند. به تعبیری وقتی موج انقلاب گسترش پیدا کرد و پیروزی خودش را نشان داد، مردم فوج‌فوج به آن می‌پیوندند. شاید بسیاری از گروه‌های اجتماعی در اولین موج انقلاب با آن همراه نبودند، اما وقتی این امواج ارتفاع می‌گرفت، دیدیم حتی طبقات بالای جامعه که پیش‌بینی می‌کردند وقوع انقلاب برای آنها و ثروتشان خطرناک است، آمدند و در روزهای نزدیک به اوج دیدیم که حتی وقتی امام(ره) به ایران آمدند، کم‌کم نیروهای نظامی هم به جریان پیوستند و دیگر گروهی نبود که از امواج انقلاب دور باشد. بنابراین می‌توان فهمید چرا اقلیت‌های مختلف به انقلاب پیوستند.

 اما چطور ممکن است در آن شرایط اقلیت‌ با آرمان‌های انقلاب همراه آن شوند؟

وقتی آن انرژی بزرگ انقلابی جریان پیدا می‌کند، در جامعه‌شناسی مبحثی به اسم رفتار جمعی داریم که تجلی آن رفتار جمعی را در جریان انرژی انقلاب شاهدیم. رفتار جمعی وضعیتی است که در آن، رفتارهای افراد بُعدی عاطفی و هیجانی پیدا می‌کند. در چنین شرایطی مثل شرایطی که جمعیتی بزرگ برای مراسم تشییع مرتضی پاشایی آمدند، موج بزرگی از جمعیت شکل می‌گیرد و افراد آنجا چنان تحت‌تاثیر فضای عاطفی هستند که بی‌اختیار گریه می‌کنند یا رفتارهای دیگر دارند. در واقع انقلاب هم وقتی به اوج خودش می‌رسد، به‌قدری جنبه‌های هیجانی‌اش زیاد می‌شود که محاسبه از دست افراد می‌رود. دیگر نمی‌توانند دودوتا، چهارتا کنند. دیگر آنجا آدم‌ها داخل موج می‌شوند و فضای مغناطیسی از آن برق بسیار قوی، آنها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین ملاحظه می‌کنید در روزهای به‌اوج‌رسیدن انقلاب شاهد بودیم کسانی را که از طبقات خیلی بالای جامعه بودند، اما آن موج آنها را گرفت و با انقلاب همراه شدند. در حالی که اگر محاسبه می‌کردند، ممکن بود فکر کنند به‌لحاظ سیاسی و مادی با پیروزی انقلاب، ممکن است شرایط دیگری را پیدا کنند. این حالتی است که رفتار جمعی ایجاد می‌کند و از نظر جامعه‌شناسی هرانقلابی به‌خصوص در لحظات به بارنشستن، مالامال از رفتارهای جمعی می‌شود.

http://sharghdaily.ir/News/55573

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)