«مترویی»ها امان تجریش را بریده‌اند

گفتگو2

جدا از دزدی و کیف‌قاپی و درگیری و نزاع‌های خیابانی، آنطور که بازاریان تجریش می‌گویند بازاریان یکی دیگر از آسیب‌هایی که پس از افتتاح مترو به‌ویژه در روزهای پایانی و تعطیل هفته در تجریش بیشتر شده، افزایش تعداد زنان خیابانی و دختران فراری است. 

اگرچه بازاریان تجریش و حتی ساکنان محلی شمیران که تجریش را در سال‌های اخیر آکنده از انواع آسیب‌های اجتماعی می‌بینند انگشت اتهامشان را به سمت مترو نشانه می‌گیرند اما به گفته جامعه‌شناسان، مترو علت بروز آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی در تجریش نیست و اتفاقی که افتاده این است که مترو در انتقال سریعتر این آسیب‌ها از مناطق جرم‌خیز و مسأله‌دار شهری به مناطق کم مساله‌تر موثر بوده است.

 

آنطور که دکتر«سعید معیدفر»، می‌گوید، معمولا هر تحولی در حوزه‌های فنی و حوزه‌های حمل‌ونقل و شهرسازی و جاده رخ می‌دهد تا مدتی آثار و عوارض پیش‌بینی نشده‌ای را ایجاد می‌کند.  به گفته او، مترو نه‌تنها ارتباط میان شمال و جنوب شهر را برقرار کرده که فاصله میان شمال و جنوب را که از نظر سبک زندگی، عادات و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی متفاوت در بعضی زمینه‌ها نقطه مقابل هم هستند، برداشته و به نوعی این دو منطقه را با هم روبه‌رو کرده است. او به «شهروند» می‌گوید: «بخشی از عوارض اجتماعی که بعد از افتتاح متروی تجریش رخ داده طبیعی است.  زمانی که موبایل وارد ایران شده بود هم تا مدت‌ها کارکردهای جانبی‌اش بیشتر از کارکردهای اصلی‌اش، مطرح بود اما به تدریج این پیامدهای شاید منفی و ناخواسته ضعیف‌تر شد. در این قضیه هم ممکن است همین‌طور باشد. مترو سرعت انتقال میان شمال و جنوب را کاهش داده و فرصت‌های بیشتری را برای استفاده از فضاهای شمال شهر برای به اصطلاح پایین شهری‌ها فراهم کرده است. » به گفته «معیدفر» اگرچه ممکن است افزایش سرقت‌های خرد و کیف‌قاپی در مناطق شمالی تهران تحت‌تأثیر مترو بیشتر شده باشد اما مترو این آسیب‌ها را به وجود نمی‌آورد و ریشه این مسائل به فقر و مشکلات اقتصادی جامعه باز می‌گردد.  او ادامه می‌دهد: « واقعیت این است که تفاوت‌های اقتصادی و شکاف میان شمال و جنوب در تهران عمیق است و این فاصله‌های طبقاتی گرفتاری‌های اجتماعی ایجاد می‌کند.  به همین دلیل در کشورهای توسعه‌یافته گفته می‌شود ثروتمندان باید مالیات بیشتری بدهند تا بتوانیم عدالت ایجاد کنیم در غیراین صورت بر میزان جرایم و آسیب‌ها افزوده می‌شود.» به گفته معیدفر، رویارویی افراد از دو طبقه اقتصادی و اجتماعی متفاوت، می‌تواند پیامدهایی به مراتب بیش از آسیب‌های فعلی را در آینده به همراه داشته باشد.  معیدفر می‌گوید:  در گذشته اگر غنی و فقیر فاصله زیادی با هم داشتند اما به لحاظ جغرافیایی از هم فاصله داشتند و همدیگر را نمی‌دیدند و این رویارویی که به آدم‌ها امکان مقایسه را می‌دهد کمتر اتفاق می‌افتاد امروز اما مترو و وسایل ارتباط جمعی موجب شده این دو گروه به درون زندگی هم نزدیک و از هم خبردار شوند و این مسأله منجر به بروز نابهنجاری می‌شود. »به گفته این جامعه‌شناس، یکی از پیامدهای این رویارویی می‌تواند این باشد که نفرت‌ها را تقویت کند.  او ادامه می‌دهد: « مارکس یکی دو قرن پیش زمانی که در اروپا به‌دلیل توسعه خودآگاهی‌های بین طبقات اجتماعی پدید آمده بود، بحثی را مطرح می‌کرد و آن این‌که این خودآگاهی می‌‌تواند ستیز و نزاع طبقاتی را افزایش دهد و این همان اتفاقی است که به تدریج در جامعه ایران با شرایط موجود خواهد افتاد و آنچه در تجریش برای مثال به وجود آمده بخش و نمونه کوچکی از آن است.» به گفته «معیدفر»، این‌که افراد با مشاهده این فاصله‌ها ممکن است دست به سرقت بزنند شاید کمترین واکنش آنها برای اعتراض به این فاصله یا جبران آن چیزی باشد که بیشترشان حق خودشان می‌دانند اما پیامد خطرناک‌تر این رویارویی و مواجهه افراد طبقات بالاو پایین جامعه بهم تولید «نفرت»در جامعه است، نفرت طبقات بالا نسبت به طبقه پایین و نفرتِ طبقات پایین نسبت به بالا و این خیلی خطرناک است و می‌تواند حتی به پیامدهای سیاسی منجر شود.  او به نکته دیگری هم اشاره می‌کند: « این تضادهای طبقاتی در گذشته که امکان شناخت متقابل میان طبقات نبود نمی‌توانست تا این حد آسیب‌زا باشد اما الان به شدت آسیب‌زننده است.  فاصله طبقاتی و به نوعی رویارویی دو طبقه‎ای که فاصله زیادی با هم دارند سطح انتظارات را در جامعه به هم می‌ریزد. مثلا من یک زندگی دارم به این زندگی عادت کردم وقتی از جای دیگری و زندگی دیگری خبری ندارم ممکن است با وجود همه نداشته‌ها احساس رضایتمندی داشته باشم اما وقتی با سبک دیگری از زندگی مواجه می‌شوم ممکن است نارضایتی در منِ نوعی بیشتر شود.»ظر افتتاح ایستگاه‌های مترو‌اند؛ این‌که مترو برسد تا دغدغه رسیدن آنها به مقصدشان کمتر شود؛ مترویی که اما فقط مسافر جابه‌جا نمی‌کند خیلی چیزها را، خیلی از نداشته‌ها را، فاصله‌ها را و خرده‌فرهنگ‌ها را از جایی به جای دیگر می‌کشد؛ زیرزمینی و مخفیانه و بی‌سر و صدا.

http://www.entekhab.ir/fa/news/180800

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)