نگاهی به فعالیت گشت های ارشاد از آغاز تاکنون

گفتگو2

گشت ارشاد؛ سرگردان میان امنیت اجتماعی و امنیت انتظامی/ معیدفر:مسائل فرهنگی را به خود جامعه بسپاریم

سعید معیدفر: برای حل یک مشکل -اگر مشکل باشد- به جای اینکه از نخبگان جامعه کمک بگیریم آمدیم با استفاده از قوای قهریه امنیت برقرار کرده ایم. طرح گشت ارشاد و طرح ارتقای امنیت اجتماعی اقدام را نمی توان برقراری امنیت اجتماعی نامگذاری کرد بلکه یک نوع امنیت الزامی و اجباری است.

پیام نو، گروه اجتماعی: اردیبهشت، ماه آغاز طرح های گشت ارشاد در سطح شهرهاست. طرحی که علی رغم دفاع سخت برخی  گروه ها و جناح های سیاسی کشور از آن اما در بین  جوانان خاطرات خوبی را تداعی نمی کند.

نخستین مرحله طرح ارتقای امنیت اجتماعی و فعال شدن گشت ارشاد با هدف مبارزه با بدحجابی از  اول اردیبهشت ماه سال ۸۶ آغاز شد. ماموران نیروی انتظامی در این مرحله با حضور در اماکن و معابر عمومی،  به زنان و دختران تذکر می دادند و در برخی مواقع به دلیل پوشش نامناسب آنها را دستگیر می کردند. بعد از اجرای این طرح نوبت پسرانی شد که پوشش نا مناسب داشتند. در این طرح پسران دارای پوشش نامناسب که موی مدل سرشان غربی  تشخصی داده می شد یا تی شرت هایشان اشکال خاص یا نوشته های انگلیسی داشت، مورد تذکر و بازداشت قرار گفتند. به دلیل دستگیرهای بسیاری که در ماه های اول اجرای طرح رخ داد، انتقادها بالا گرفت به طوری که دولت احمدی نژاد نیز از رد همکاری با نیروی انتظامی درباره طرح امنیت اخلاقی خبر داد.

از آن زمان تاکنون این طرح در چند سال گذشته هم خبرساز بوده و آفتابی شدن گشت های ارشاد در میادین همواره با پوشش گسترده رسانه ای روبرو شده است.

 

طرح گشت ارشاد ناموفق بوده است

یکی از منتقدان جدی این طرح کارشناسان اجتماعی هستند که برخوردهای انتظامی با پوشش جوانان را دارای اثر مثبت نمی دانند. سعید معیدفر، جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران در گفت و گو با پیام نو معتقد است براساس اقداماتی که در این بخش صورت می گیرد، می توان نام طرح را طرح امنیت اجتماعی در نظر گرفت اما در مقابل این امنیت، امنیت انتظامی قرار دارد .وی  می گوید: «هر چند این طرح، امنیت اجتماعی بیان می شود اما رویکردش انتظامی، الزامی و اجباری است. به عبارتی نه تنها در این نوع برقراری امنیت، از مردم، نخبگان جامعه، نهادهای مدنی و فرآیند های اجتماعی کمک نگرفته ایم بلکه به نوعی تلقی خودمان را نیز به جامعه تعمیم داده ایم. یعنی فرض را بر این گذاشتیم که جامعه نیز همان چیزی را می خواهد که ما می خواهیم».

معیدفر با اشاره به اینکه در چنین طرح هایی ما خود را با جای مردم گذاشته و به جای آنان تصمیم گرفته ایم، می افزاید: «برای حل یک مشکل -اگر مشکل باشد- به جای اینکه از نخبگان جامعه کمک بگیریم آمدیم با استفاده از قوای قهریه امنیت برقرار کرده ایم. این اقدام را نمی توان برقراری امنیت اجتماعی نامگذاری کرد بلکه یک نوع امنیت الزامی و اجباری است. بنابراین باید به این نکته توجه کرد که اگرچه نام این طرح امنیت اجتماعی است اما نمی توان آن را اجتماعی دانست چراکه باید پایه آن روی جامعه، خواست مردم و همکاری های مردمی باشد. این درست نیست که یک دستگاه نیروهایش را که باید حافظ منافع مردم باشند را برای الزام یک هنجار در جامعه به کار بگیرد و نام امنیت اجتماعی را بر آن بگذارد».

 

پلیس سال ۸۷ را به عنوان سال تثبیت طرح ارتقای امنیت اجتماعی نام برد. بر همین اساس در فاز جدید اقدامات پلیس برای کنترل پوشش مردم، نیروی انتظامی به جز بازداشت افراد بدلیل نوع پوشش، از آنان پیرامون محل خرید لباس تحقیق و سپس نسبت به پلمب فروشگاه‌ها اقدام کرد. در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ نیز گشت ارشاد و برخورد با جوانان موضوع صحبت بسیاری از کاندیداهای ریاست جمهور بود. محمود احمدی نژاد که در آغاز به کار دولت نهم از مجریان این طرح بود با طرح این پرسش که آیا مشکل جوانان ما ظاهر و موی آنهاست؟ از برخورد با جوانان به طور ضمنی انتقاد کرد. اما در دولت دهم نیز این گشت ها ادامه داشت و طرح ارتقای امنیت اجتماعی با جدیت و به صورت مستمر ادامه یافت. این استمرار در حالی صورت گرفت که بسیاری از کارشناسان همچنان چنین برخوردهایی را بی تاثیر عنوان کردند.

 

سعید معیدفر نیز اجرای هر ساله این اقدم در کشور را به دلیل مشاهداتش در جامعه نسبت به پوشش جوانان را بی تاثیر می داند و می گوید: «اگر طرح های این چنینی تاثیر داشت از زمان اجرای آن تاکنون که سال های بسیاری می گذرد باید شاهد تغییر رفتار افراد جامعه بودیم. به هر حال ممکن است مداخله ماموران امنیت برای مدتی رفتارها و پوشش های خاص را تا مدتی در سطح جامعه کم رنگ کند اما از آنجایی که این نوع مواجه با جامعه یک مواجه اصیل و بنیادین نیست باعث می شود تا این مواجه خسته کننده شود».

روحانیون نیز در راستای اجرای چنین طرح هایی واکنش نشان دادند از جمله اینکه آیت‌الله جوادی آملی به موضوع عفاف و حجاب اشاره کرد و درباره برخوردها و تذکراتی که درخصوص پوشش و حجاب صورت می گیرد گفته مسأله بدحجابی در جامعه با بگیر و ببند حل نخواهد شد. کار نیروی انتظامی خوب است، اما اساس کار این نیست. اگر کسی در مسیر معارف دینی گام بردارد به جای پذیرش حجاب از روی ترس و اجبار از روی حیا عفاف و حجا را حفظ می کند.

 

معیدفر نیز معتقد است که انسانها قرن ها مسائل مربوط به اخلاق را خودشان کنترل کردند و حکومت ها نیز دخالت چندانی در این زمینه نداشتند و می گوید: «در گذشته حوزه های فرهنگی و اخلاقی بیشتر در اختیار مردم و نهادهای مرتبط با آنان نظیر معتمدین محلی، نهادهای مردمی، علما و متفکرین و … بود. جامعه هم به دلیل اینکه این کنترل ها از جانب مراجع منتسب خود بوده در همان راستا عمل می کرد. اما متاسفانه این شکل که مسائل فرهنگی را به خود جامعه بسپاریم از بین رفته است. این به این معنا نیست که این مسائل رها شود بلکه باید درچنین زمینه هایی از نخبگان و بزرگان و … کمک بگیریم تا در کنار نهادهای مدنی به کار بپردازند و در این امر نظر دهند وکمک کنند».

استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران نگرانی از مسائل اخلاقی در جامعه را نگرانی مردم نمی داند و این موضوع را بیشتر نگرانی دولتمردان می داند و می گوید: «متاسفانه در حال حاضر نگرانی اخلاق و فرهنگ نگرانی مردم نیست اگر ما بتوانیم این نگرانی را نگرانی عمومی کنیم تا خود مردم وارد عمل شوند و در این باره نظر دهند، مساله حل می شود بنابراین چون دائما نیروهای حاکمیتی در این موضوع مداخله می کنند، آن وجاهتی را که باید اندیشمندان اجتماعی و فرهنگی نسبت به مداخله داشته باشند را از بین می بریم. در حالی که اگر از ابتدا این مساله را به جامعه شناسان، اهالی فرهنگ واگذار می کردیم مسلما تاکنون به این مشکلات بر نمی خوردیم».

 

در اجرای طرح گشت ارشاد اقلیتی از جامعه محور قرار دارد

با اجرای این طرح امنیت اخلاقی در جامعه ۴۰ حقوق دان نامه ای به دولتمردان ارسال کردند و بر اینکه محدودیت های پوششی مواردی مجرمانه نیستند تاکید کردند اینکه نیروی انتظامی نباید این چنین رفتار کند. در این خصوص بسیاری بر حقوق شهروندی تاکید کردن و اینکه چنین رفتارهایی حقوق شهروندی مردم در جامعه را نقض می کند.

 

معیدفر نیز در این باره می گوید: « در جامعه ما همیشه اینگونه بوده که دولتمردان مایل نبودند، حقوق شهروندی را رعایت کنند و حتی در مواردی سعی داشتند تا با اما و اگر هایی این حقوق را محدود کنند. بنابراین کسانی که از گشت ارشاد حمایت می کنند معتقدند که ما مکلفیم در چارچوب مقررات اسلامی و تاکیدات خاص این اقدامات را انجام دهیم، حال مردم راضی باشند یا نباشند، این اقدامات انجام می شود چراکه مردم در خصوص رضایت یا عدم رضایت حقی ندارند.»

وی معتقد است در اجرای طرح گشت ارشاد اقلیتی از جامعه محور قرار داده شده اند و می افزاید: «معیار حقوق شهروندی ما خواست های گروه اقلیت است. اگر بخواهیم مساله را به سمت حقوق شهروندی پیش ببریم، می بینیم سوال های بسیار جدی وجود دارد. آقای روحانی نیز منشوری با عنوان حقوق شهروندی تنظیم کرده اند که بسیاری از این موارد در آن است که باید این حقوق مورد توجه قرار گیرد. این منشور در حال تدوین شدن است و عملا اجرا شدن آن حاکی از این است که در جامعه ما حقوق شهروندی در تمامی زمینه ها دارای تردید است».

 

وعده های دولت تدبیر  و فقدان پژوهش

به گزارش پیام نو، در دوره یازدهم انتخابات ریاست جمهوری، حسن روحانی با پیش کشیدن موضوع منشور حقوق شهروندی امید را دردل بسیاری روشن کرد تا با نوشتن چنین منشوری بسیاری از مسائل اجتماعی حل شود. روحانی در نامه ای به وزیر کشور با تاکید بر حریم خصوصی افراد از حفظ وحراست نوشت و  حقوق و کرامت شهروندان را از وظایف اصلی حکومت دانست. اینکه درهر اقدام باید احترام و کرامت آحاد جامعه در حد کامل و اجرای دقیق قانون به صورت اکید مورد توجه قرار گیرد و رعایت شود. احدی حق ندارد بدون حکم قضایی و یا شاکی حقوقی در امور شخصی مردم دخالت و یا از رابطه آنان با یکدیگر استفسار کند که در غیر این صورت خود امری خلاف و نوعی اشاعه فحشا خواهد بود.

 

امروز همچنان نظرات مخالف و موافق بسیاری درباره گشت ارشاد وجود دارد اما نیروی انتظامی همچنان بر اجرای این طرح تاکید دارد. اینکه آیا اجرای چنین طرحی در جامعه تاثیر دارد چندان مشخص نیست زیرا کار پژوهشی مدونی در این باره صورت نگرفته است تنها می توان به آمار رئیس پلیس نیروی انتظامی تهران به عنوان یکی از موافقان و مجریان گشت های امنیت اخلاقی اشاره کرد.  بر اساس آمار این نهاد اجرای طرح امنیت اجتماعی باعث افزایش ۱۷ درصدی احساس امنیت در سراسر کشور شده است و اینکه ۹۴ درصد مردم از این طرح رضایت دارند. تاکنون نظر سنجی مستقل دیگری درباره  رضایت یا عدم رضایت از اجرای این طرح گزارش نشده است.

http://payamno.com/detail=65255

درباره نویسنده

سعید معیدفر

سعيد معيدفر جامعه شناس مسائل اجتماعی ایران، دانشيار پایه 26 و عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش امنيتي (لازم)